Gut (Gout) – Damla Hastalığı ; Romatizma; eklem, bağ dokusu, kemik veya kaslarınızı etkiler. Ağrı, şişlik, şekil bozukluğu ve hareket kısıtlığına neden olur. Romatizmal rahatsızlıklardan biri de gut hastalığıdır.

Gut (Gout) – Damla Hastalığı nedir?

gut damla hastalığı
gut gout damla hastalığı

Eklemde aniden gelişen gut hastalığı, ağrı, kızarıklık, şişlik ve hassasiyetle karakterize, mikrobik olmayan bir eklem iltihabıdır. Sıklıkla ayağın başparmağında başlar. Ancak, diz, ayak bileği, dirsek, el parmağı eklemleri de etkilenebilir. ‘Kralların hastalığı’, ‘zengin hastalığı’, ‘damla hastalığı’ gibi adlarla da anılır. Erkeklerde daha sık görülen gut hastalığı, kadınlarda menopozla birlikte görülebilir. Çoğunlukla metabolik sendromun bir parçası olan gut hastalığı, kolesterol, trigliserit yüksekliği (hiperlipidemi), yüksek tansiyon, aterosklerotik kalp hastalığı, diyabetes mellitus, obezite gibi rahatsızlıklarla birlikte görülür.

Gut (Gout) – Damla Hastalığı belirtileri

Akut damla hastalığı atağı, genellikle gece yarısı veya sabaha doğru, ayak baş parmağında veya tutulan eklemde şiddetli ağrı, şişlik, kızarıklık, hassasiyet ve ısı artışıyla başlar. Eklemdeki ağrı ve hassasiyet o kadar şiddetlidir ki; kişi üzerine basamaz, hareket ettiremez, ayakkabı giyemez hatta yorganın bile değmesini istemez. Ağrı ilk 12-24 saat içinde daha da şiddetlenir. Atak birkaç gün ile birkaç hafta içinde (ortalama bir hafta) kendiliğinden geçer. Bazen o eklemde, daha azalmakla birlikte birkaç hafta daha rahatsızlık hissi kalabilir.

Ürik asit birikirse…

Eklemde biriken ürat kristalleri, inflamasyon oluşturarak damla hastalığı atağına neden olur. Kanda ürik asit seviyesinin yükselmesiyle, ürat kristalleri oluşur. Ürik asit, pürinlerin (doğal olarak vücudunuzda bulunduğu gibi, sakatatlar, et, hamsi ve ringa gibi bazı balıklar, kabuklu deniz hayvanları, kuşkonmaz ve mantar gibi birçok yiyecekte de bulunan bir maddedir) yıkılmasıyla oluşur. Normalde ürik asit kanda çözünür ve böbrekler yoluyla idrarla atılır. Fakat bazen vücudunuz, çok fazla ürik asit üretir veya böbreklerden atılımı azalabilir. Ürik asit kristalleri, iğne ucu gibi iki ucu keskin yapıdaki kristaller şeklindedir; eklemde veya çevresindeki dokuda birikerek inflamasyona ve ağrıya neden olurlar.

Gut (Gout) – Damla Hastalığı nelere neden olur?

Damla hastalığı hastalığı sıklıkla ayak başparmağında oluşur. Ancak, diz, ayak bileği, dirsek, el parmağı eklemleri de etkilenebilir. Tedavi edilmeği takdirde daha ciddi durumlara neden olabilir. Tuttuğu eklemlerde ve çevre dokularda (tendon, sinir basısı gibi) hasara neden olur. Damla hastalığı tekrarlayabilir. Bu durumda gut atakları yılda birkaç tekrarlar. İleri gut hastalığında ise rahatsızlık iyi tedavi edilmezse, ürat kristalleri cilt altında toplanarak tofüs denilen nodüllere neden olur. Bu nodüller sıklıkla el ve ayak parmakları, kulak sayvanı, dirsek, aşil tendonu ve ayak tabanında birikir. Tofüsler, genellikle ağrısızdır; ancak bası bulgusuna veya tendonlarda ve kemikte hasara neden olur. İleri gutta böbrek taşı ve ürat nefropatisi (böbrek fonksiyonunda bozulma) görülebilir.

Nasıl teşhis edilir?

Damla hastalığı tanısında eklem sıvısının incelenirken polarize ışık mikroskobunda mono-sodyum ürat kristallerinin görülmesi önemlidir. Ürik asit kristalleri, iğne ucu gibi iki ucu keskin yapıdaki kristaller şeklindedir; sarı-yeşil refle verir. Kan testleriyle ürik asit seviyelerine bakılabilir, ancak damla hastalığı tanısı koyulamaz. Atak sırasında normal, hatta düşük bile olabilir. Eklem sıvısında lökosit sayısı da gut teşhisinde yardımcıdır.

Gut (Gout) – Damla Hastalığı Tedavisi

Gut tedavisi, atak ve atak dışı tedaviler olmak üzere iki aşamalıdır. Tedavinin amacı gut ataklarının ve komplikasyonlarının önlenmesidir. Kan, ürik asit seviyesini 6mg/dL’nin altında tutar.

  • Akut gut artriti geliştiğinde, ağrı ve inflamasyonu gidermek için steroid olmayan ağrı ve inflamasyon giderici ilaçlar (naproksen, diklofenak, indometazin gibi tedaviler) mide koruyucusuyla verilmelidir. Altta yatan koroner problem veya böbrek fonksiyon bozukluğu gibi yandaş hastalık durumlarında, tercihen eklem içine kortikosteroid enjeksiyonu veya düşük-orta doz kortikosteroidin ağızdan kullanımı tercih edilebilir.
  • Damla hastalığı komplikasyonları ve atak gelmesini önlemek için ürik asit üretimini azaltan ilaçlar kullanılabilir.
  • Ürik asit atılımını artıran ilaçlar kullanılır. Ancak bu tür ilaçlar döküntü, mide ağrısı ve böbrek taşı gibi yan etkilere neden olabilir.

Gut (Gout) – Damla Hastalığı kimlerde görülür?

Damla hastalığı için belirli risk faktörleri mevcuttur. Söz konusu risk faktörleri şunlardır:

  • Yaşam stili gut için risk oluşturabilir. Aşırı alkol tüketimi, kırmızı et, sakatat, kabuklu deniz ürünleri, fruktozdan zengin yiyecek ve şekerli içecekler.
  • Kontrolsüz kan basıncı, diyabet, aşırı kilo, yüksek yağ ve kolesterol seviyeleri, ateroskleroz gibi rahatsızlıklar.
  • Tiyazid grubu diüretikler (idrar söktürücüler), kanı sulandırıcılar (idrarla atılımını engeller), organ nakli tedavisinde organın atılımını önleyen bazı ilaçlar, lösemi tedavisinde kullanılan ilaçlar.
  • Anne, baba ve kardeşler gibi birinci derece akrabalardan herhangi birinde damla hastalığı varlığı. Gutta çoklu genetik yatkınlık söz konusudur.
  • Yaş ve cinsiyet önemli bir faktördür. Kadınlarda ürik asit seviyesi, erkeklerden daha düşüktür. Ancak menopozdan sonra kadınlarda da ürik asit seviyesi yükselir ve gut riski artar. Erkeklerde 40-50’li yaşlarda başlarken, kadınlarda daha ileri yaşlara kayar.
  • Nadir görülen bazı genetik hastalıklar (Lesch Nyhan sendromu gibi).

Gut (Gout) – Damla Hastalığına karşı ne yapmalısınız?

  • Günde 8-16 bardak su için veya eş değeri sıvı (2-4 litre) alın.
  • Alkolden kaçının (özellikle bira).
  • Orta miktarda protein tüketin ve pürinden zengin gıdalara dikkat edin. Doymamış yağ tüketin.
  • Günlük et, balık ve kümes hayvanlarından 113-170 gramı geçmeyin.

Damla hastalığında ilaç tedavisine yardımcı olabilecek bir takım öneriler mevcuttur. Damla hastalığı ataklarını önlemeyen ama tedaviye yardım eden bu öneriler şunlardır:

  • Fazla kilolardan kurtulmak ve ideal kilonun korunması.
  • Kafeinli veya kafeinsiz kahve tüketmek (ürik asit seviyelerini azaltır).
  • C vitamini alımı (kan ürik asit seviyesini azaltabilir). Kiraz tüketmek.

Yiyeceklerden ya da ilaçlarla takviye olarak daha yüksek oranda C vitamini alan erkeklerin gut hastalığına yakalanma riski düşüyor.

Archives of Internal Medicine dergisinde yayınlanan çalışmada, British Columbia Üniversitesi’nden Dr. Hyon Choi ve meslektaşları, “C vitamini almak gut hastalığını önlemede çok yararlı” dedi.

Damla hastalığı, kandaki aşırı ürik asit doygunluğu sonucu, doku aralıklarından geçerek eklem içi ve çevresi yapılarda biriken ürik asit burada hızla gelişen iltihaba sebep olarak eklemde sıvı artışına, kızarıklığa, hareket kısıtlılığına ve ağrılara yol açıyor. En tipik olarak ayak başparmağı, ayak bileği ve diz eklemleri tutuluyor.

Kadınlarda da görülmesine rağmen, erkeklerde 40 yaş ve üzerinde damla hastalığı görülüyor. Damla hastalığının tedavisinde alkol alınmaması, fazla kiloların verilmesi, tansiyona dikkat edilmesi ve peynir ile et tüketiminin sınırlanması öneriliyor.

Araştırma grubu, C vitaminin kandaki ürik asit seviyesini düşürdüğünü buldu. 1986-2006 yılları arasında 47 bin Amerikalı erkeğin takip edildiği çalışmada, her 4 yılda beslenme anketi uygulandı ve katılımcıların gıdalarla ya da ilaç şeklinde C vitamini alımları hesaplandı. Çalışma süresince bin 317 erkekte gut hastalığı görüldü.

Araştırmacılar, günlük 500 mg C vitamini alımının gut hastalığı gelişme riskini yüzde 17 azalttığını buldular. Günde bin 500 mg C vitamini takviyesi alan erkeklerin gut hastalığına yakalanma riski günde 250 mg tüketenlere oranla yüzde 45 daha az. 

Bir portakal yaklaşık olarak 70 mg C vitamini içeriyor. Ancak, Avustralya Ulusal Sağlık ve Medikal Araştırma Konseyi, yetişkinlerin günde 1000 mg’dan daha fazla C vitamini tüketmemelerini öneriyor.

2008 yılında İngiliz British Medical Journal dergisinde yayınlanan araştırmada ise, günde 2 bardak şekerli meşrubat veya meyve suyu gibi içecekler içmenin erkeklerde gut hastalığı riskini arttırdığı ortaya çıkmıştı.

Gut hastaları için antioksidan vitaminler çok değerlidir. Güçlü antioksidanlar hücreleri oksidatif hasardan korur.

  • Gut hastaları için antioksidan vitaminler çok değerlidir. Güçlü antioksidanlar hücreleri oksidatif hasardan korur. A,C,E ,Omega 3 ,Koenzim Q10Selenyum antioksidan özelliği ile öne çıkan besin öğeleridir. Gut hastalarının diyetleri bu gruplardan zengin olmalıdır.
  • Damla hastalarının vücutlarında bir sindirim enzimi olan ürikaz yeterince üretilmez. Bu sebeple enzim takviyesi faydalı olabilir.
  • Yabanmersini ve siyah üzüm çok güçlü bir antioksidan olan antosiyanidin ve proantosiyanidinin en zengin kaynaklarıdır. Hergün ara öğün olarak 1 avuç taze yada kuru yaban mersini yada 1 avuç siyah üzüm tüketmek hücre hasarından korunmak için çok faydalı olur.
  • Zerdeçal, kereviz tohumu eksraktı güçlü bir antienflamatuar besinlerdir.
  • Papatya, civanperçemi, nane yatıştırıcı, ağrı kesici etkiye sahiplerdir. Atakların olduğu dönemlerde bu üç bitki ile demlenmiş çay gut hastalarını çok rahatlatır.
  • Huşağacı, dulavratotu, safran, ardıç diğer faydalı antienflamatuar bitkilerdir.
  • Gut ataklarının olduğu dönemlerde 2 hafta boyunca sadece taze sebze, meyve, taze meyve suları tüketilmelidir.
  • Yaban mersini, çilek ve özellikle kiraz, vişne ( taze yada donuk) çok güçlü antioksidan meyvelerdir ve ürik asidi nötralize ederler. Gut hastalarının hergün 1 porsiyon taze kiraz yada vişne tüketmesi yada 250 ml vişne suyu içmesi gerekmektedir.
  • Gut hastalarının diyeti pürinden fakir olmalıdır. Hamsi, ançuez, uskumru, ringa balığı, kabuklu deniz ürünleri, midye, et suları, sakatatlar, kuşkonmaz, mantar, fıstık , fıstık ezmesi, ekmek ve bira mayası pürinden zengin besinlerdir.
  • Kafein tüketimi sınırlandırılmalıdır.Çay, kahve, kolalı içecekler ve çikolata kafeinden zengindir.
  • Karnabahar, kurubaklagiller, balık, tavuk, yumurta, yulaf, bezelye, ıspanak ve mayalı ürünler sınırlandırılmalıdır.
  • Bol su tüketimi ürik asit seviyelerini düşürmeye yardımcı olur.
  • Alkolden uzak durulmalıdır. Alkol ürik asit üretimini artırdığı gibi fazla ürik asidin vücuttan atılmasını da zorlaştırır.
  • Gut hastaları kızarmış ve kavrulmuş besinlerden uzak durmalıdır. Yanmış yağdaki E vitamini kaybı sebebiyle eklemlerdeki enflamasyon artar.
  • Beyaz un, şeker gibi rafine edilmiş karbonhidratlar uzak durulması gereken diğer zararlı besinlerdir.
  • Aminoasit suplementleri kullanmaları uygun değildir.Glisin amino asiti ürik asite dönüşerek kan seviyelerini yükseltir.
  • Gut hastaları fazla kilolarından kurtulmalıdır . Kilo kaybı serum ürik asit seviyelerini düşürür. Ancak çok düşük kalorili, bilinçsiz diyetler uygulanmamalıdır. Aşırı düşük kalorili diyetler kas yani protein yıkımana da sebep olacağı için kanda ürik asit seviyeleri arttırır. Diyetisyen kontrolünde , haftada 1 kg’ı geçmeyecek şekilde kilo verilmesi en sağlıklısıdır.
  • Yüksek doz niasin ( 50 miligram üstü) alımından kaçınılmalıdır.
  • Bir takım vitaminlerin yetersizliğinde de ürik asit seviyeleri artarak gut ataklarını tetikler. Pantotenik asit (B5 Vitamini) , A vitamini ve E vitamini eksikliği hücresel hasarı artırır.
  • Uzun süre antibiyotik kullanımı kanda ürik asit seviyelerinin artmasına yol açar. Bağışıklık sistemini güçlendirip hastalıklardan korunmak için koyu yeşil yapraklı sebzeler, turunçgiller, biber, kivi gibi C vitamini içeriği yüksek besinler bolca tüketilmelidir.

DİP NOT: Yukarıda ele alınan vitaminler ve minerallerin her biri için faydalar çok fazladır. Yararlarından bir kısmına değinebildik. Bu nedenle her bir vitamini ayrı ayrı ilerideki makalelerimizde ele alacağız!

Yukarıda yeralan metin, haber bilgi amaçlı hazırlanmış olup, hekimin uygulayacağı teşhis ve tedavisinin yerine geçmez. Herhangi bir tedavi sürecine başlamadan önce mutlaka sağlık uzmanının görüş ve onayı alınmalıdır.

 

Kaynaklar / Referanslar;

  1. U.S.National Library of Medicine / https://medlineplus.gov/gout.html
  2. Harvard Medical School / https://www.health.harvard.edu/newsletter_article/all-about-gout
  3. Acıbadem Hayat / http://www.acibadem.com.tr/Hayat/Bilgi/gut-hastaligi-hakkinda-bilmeniz-gereken-her-sey